Moskwa znalazła sposób na ominięcie zachodnich sankcji gospodarczych nałożonych po inwazji na Ukrainę. Według informacji agencji Reuters, Rosja coraz częściej wykorzystuje kryptowaluty takie jak Bitcoin, Ethereum i Tether do przeprowadzania transakcji w handlu ropą naftową z Chinami i Indiami. Jest to pierwszy udokumentowany przypadek zastosowania cyfrowych walut w rosyjskim sektorze naftowym na tak dużą skalę.

Jak działa ten mechanizm?

System płatności działa stosunkowo prosto. Chiński lub indyjski nabywca rosyjskiej ropy płaci firmie pośredniczącej w juanach lub rupiach. Środki są wpłacane na rachunek offshore, następnie zamieniane na kryptowaluty (bitcoiny, ethereum lub tether), po czym transferowane przez kolejne konta, by ostatecznie trafić do Rosji i zostać wymienione na ruble.

Według czterech źródeł zaznajomionych ze sprawą, regulowanie zobowiązań za pomocą kryptowalut obejmuje niewielką, ale systematycznie rosnącą część rosyjskiego handlu ropą, który według Międzynarodowej Agencji Energetycznej był wart 192 miliardy dolarów w ubiegłym roku.

„Rosja stworzyła różnorodne systemy, a USDT (Tether) jest tylko jednym z nich” – powiedział Reuterowi analityk z firmy badawczej zajmującej się śledzeniem wykorzystania kryptowalut do obchodzenia sankcji.

Od kiedy Rosja korzysta z kryptowalut?

W listopadzie 2024 roku rosyjscy ustawodawcy uchwalili ustawę umożliwiającą płatności w walutach cyfrowych w handlu międzynarodowym, co było wyraźnym sygnałem otwartości Moskwy na alternatywne metody rozliczeń.

Jednak dopiero teraz wychodzi na jaw, że kraj aktywnie stosuje tę metodę płatności w całym sektorze naftowym. Dla jednego z rosyjskich handlarzy ropą, transakcje kryptowalutowe z Chinami osiągają wartość dziesiątek milionów dolarów miesięcznie, jak poinformowało źródło zaznajomione z operacjami tego podmiotu.

Reakcja zachodnich sankcji

Przejście na kryptowaluty nie jest przypadkowe. 12 marca wygasła amerykańska licencja dla 12 rosyjskich banków, umożliwiająca zagranicznym klientom płacenie za kupowane surowce. Biały Dom nie przedłużył działania licencji, odcinając w ten sposób całą rosyjską bankowość od systemu międzynarodowego.

Bank centralny Rosji w zeszłym roku przyznał, że opóźnienia w płatnościach spowodowane sankcjami stały się jednym z głównych wyzwań dla rosyjskiej gospodarki. W środę 12 marca rosyjski bank centralny ogłosił również, że umożliwi niektórym zamożnym klientom handel kryptowalutami – obywatelom, których inwestycje przekroczą 100 milionów rubli (około 1,15 miliona dolarów).

Wpływ na chińskich i indyjskich partnerów

Chińscy partnerzy handlowi Rosji wykazują ostrożność w obliczu zaostrzenia sankcji. PetroChina, tradycyjny nabywca ropy z Dalekiego Wschodu marki ESPO od największego rosyjskiego producenta Rosnieftu, kontynuował w marcu zakupy drogą morską, lecz w mniejszych ilościach. Również CNOOC, firma regularnie kupująca i handlująca rosyjską ropą, ograniczyła dostawy w tym miesiącu.

Presja na partnerów handlowych Rosji może wzrosnąć. Stany Zjednoczone rozważają nałożenie nowych sankcji na Rosję i jej partnerów handlowych, jeśli Kreml odrzuci propozycję zawieszenia broni, którą administracja USA wynegocjowała z Ukrainą.

Przyszłość kryptowalut w rosyjskim handlu ropą

Co ciekawe, Rosja najprawdopodobniej nadal będzie używać kryptowalut w handlu ropą, nawet jeśli zachodnie sankcje zostaną zniesione, a rosyjskie firmy naftowe będą mogły ponownie używać dolara, twierdzą źródła Reutersa.

„To wygodne narzędzie, które pomaga szybciej realizować transakcje i unikać trudności związanych z płatnościami międzynarodowymi” – ocenił jeden z informatorów.

Przejście na kryptowaluty wpisuje się w schemat obserwowany w innych krajach objętych sankcjami, takich jak Iran i Wenezuela, gdzie waluty cyfrowe pomogły utrzymać gospodarkę, omijając dolara amerykańskiego, dominującą walutę na globalnych rynkach ropy naftowej.

Reakcje organów ścigania

Amerykańskie i europejskie organy ścigania są świadome wykorzystania kryptowalut do omijania sankcji. W 2022 roku Stany Zjednoczone objęły sankcjami jedną z rosyjskich giełd kryptowalutowych, Garantex, a Unia Europejska dołączyła w lutym 2025 tę kryptogiełdę do listy instytucji objętych sankcjami.

Departament sprawiedliwości USA i Secret Service wraz z Europolem i organami ścigania w Niemczech, Finlandii, Holandii i Estonii niedawno przeprowadziły wspólną operację, w wyniku której przejęto domeny rosyjskiej giełdy kryptowalut Garantex. Giełda i jej dwóch administratorów zostali oskarżeni o pranie pieniędzy, wspieranie organizacji przestępczych i łamanie sankcji.

Mimo tych działań, Rosja konsekwentnie rozwija alternatywne kanały finansowe, które pozwalają jej kontynuować lukratywny handel ropą naftową, stanowiący kluczowy element rosyjskiej gospodarki. Bez względu na zmiany w krajobrazie geopolitycznym, wydaje się, że kryptowaluty na stałe zagościły w arsenale rosyjskich narzędzi finansowych.